Büyülü Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı

Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri’nin yaşamsal işbirliği ve Hevsel Bahçeleri’nin oluşturduğu peyzaj, kentin ve aday varlığın binlerce yıldır kesintisiz yaşam sürmesinde, en önemli etkendir.

Bölgede hüküm süren medeniyetlerin, kültürlerin ve dönemin ihtiyaçları doğrultusunda şekillenerek özgünlüğünü ve 7 bin yıllık tarihsel varlığını sürdüren Diyarbakır Kalesi, Surları ve Burçları hala orijinal ve özgün kültür varlıkları olarak yaşamakta, Dünya tarihi için önemli bir evrensel miras özelliğini korumaktadır.

2015 yılında Almanya Bonn’da düzenlenen Dünya Miras Komitesi 39. Dönem Toplantısı’nda  “Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzaj Alanı” nın UNESCO Dünya Miras Listesi’ne kaydedilmesine karar verildi.

Diyarbakır Kalesi

Diyarbakır kalesinin kesin olarak ilk inşa tarihi tam bilinmiyor. Kalenin kuruluşu kentin tarihi kadar eski ve farklı dönemlerin ilave ve inşa tekniklerini üzerinde barındırmaktadır. Dicle Vadisinin kenarında yer alan kale, topografyanın şekline göre kentin etrafını kuşatmaktadır. Araştırmacılar sur duvarlarının 75 den fazla burçla takviye edildiğini belirti. Ancak günümüzde altı tanesi mevcuttur. Surların dört ana yöne bakan dört tane kapısı bulunuyordu. Bu kapılar; batıda Urfa Kapı, güneyde Mardin Kapı, doğuda Yeni Kapı, kuzeyde ise Harput Kapısı adlarıyla anılıyordu. Bazalt taşından inşa edilen kalenin doğusunda, İç Kalesi bulunur. İç Kale bir höyüğün etrafinı çevrelemektedir. İç Kalenin kuruluşunun Mezopotamya kültürleri ile ilişkisi olduğu ve Hurriler zamanında kurulduğu düşünülmektedir.

Hevsel Bahçeleri

Ilk yapım tarihi 7 bin yıl öncesine dayanıyor, Hevsel Bahçeleri, bahçe kültürünün çok önemli olduğu bir coğrafyada yer alan tarihi boyunca halkın kullanımına açık sivil bir bahçe olarak özgün bir değer ortaya koymaktadır. 30’dan fazla uygarlığın izlerini taşıyan bir bölgede 8 bin yıl gibi çok uzun süredir bahçe olarak var olmasıyla, tarımsal değerinin dışında, kültürel ve tarihi olarak da özgün bir yere sahiptir.

Nehrin öbür yakasında yer alan geniş Dicle Üniversitesi kampüsüyle bütünleşen bu cennet bahçesinde antik dönemlerde ağırlıklı olarak ekilen tahılın ardından iriliğini güvercin gübresine borçlu olduğu söylenen ünlü Diyarbakır karpuzu, soğan, roka, marul, şeftali, kaysı, elma, erik, armut her şey yetişiyor. Nehrin debisinin azalmasıyla oluşmuş 700 hektarlık bahçeler, Hosel (Kürtçe sık ağaçlı alan), Hevsel, Esfel gibi adlar aldı. Evliya Çelebi, Şemsedin Sami, Mehmed Uzun ve Yaşar Kemal gibi birçok edebiyatçının eserlerine konu oldu. Hevsel Bahçeleri, 2013’te Dünya Mirasları listesine girmesi için UNESCO’ya aday gösterildi. 2015’te ise UNESCO tarafından Dünya Mirası ilan edildi.

Büyülü Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri ‘nın Özellıklerı

• Hevsel Bahçeleri de, bahçe kültürünün çok önemli olduğu bir coğrafyada yer alan tarihi boyunca, halkın kullanımına açık bir alan olarak özgün bir değer ortaya koymaktadır.
• Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri’nin yaşamsal işbirliği ve Hevsel Bahçeleri’nin oluşturduğu peyzaj, kentin ve bahçelerin binlerce yıldır kesintisiz hayat sürmesinde en önemli etkendir.
• Dünyanın en eski ve en sağlam yapılarından biri olan Diyarbakır Surları birçok türküye, maniye, efsaneye konu olmuştur. Burçları üzerindeki görkemli kabartmaları ve kitabeleriyle dünyanın ender
• Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzaj Alanı, 2015 yılında Almanya’nın Bonn kentinde toplanan 39. dönem BM Dünya Miras Komitesi tarafından kültürel kategoride UNESCO Dünya Miras Listesi’ne kaydedildi.
• Diyarbakır’ın Sur ilçesinin merkezinde yükselen Diyarbakır Surları, iç ve dış olmak üzere iki bölümden meydana geliyor. Yaklaşık 7 bin yıllık bir geçmişe sahip olan bu tarihsel hazine, Çin Seddi’nden sonra dünyadaki en eski surlar olarak biliniyor.

Diyarbakırı’nın Gezilecek yerlerı

Sülüklü Han

2010 yılında tamamlanan restorasyon çalışmalarının ardından ziyaretçilerine kapılarını açan Sülüklü Han, Diyarbakır’ın merkez Sur ilçesinde yer almaktadır. Ulu Cami, Hasanpaşa Hanı gibi daha göz önünde bulunan yapılara yakın olmasıyla son dönemlerdeki popülerliği artmıştır. Diyarbakır Sülüklü Han 1683 senesinde Hanilioğlu Mahmut Çelebi ve kız kardeşi Atike Hatun tarafından yaptırılmıştır.

Ulu Cami

Diyarbakır gezilecek yerler listesinin başında İslam dünyasının beşinci Harem-i Şerif olarak kabul ettiği Ulu Cami gelmektedir. Anadolu’nun en eski camilerinden biri olan Ulu Cami, 639 yılında Arap oduları tarafından kiliseden camiye çevrildiği bilinmektedir. Geçmiş yıllarda restorasyon çalışmalarının da yapıldığı Ulu Cami günümüze kadar gelmeyi başarmıştır.

Diyarbakır Surları

UNESCO Dünya Miras Listesi’nde bulunan Diyarbakır Surları, Çin Seddi’nden sonra dünyanın en uzun ikinci yapısı konumundadır. Yine Diyarbakır’un Sur ilçesini komple içine alan yapının uzunluğu 5,5 km yüksekliği ise 7–8 metre civarındadır. Surların ne zaman yapıldığına dair kesin bir tarih olmamakla birlikte (M.Ö 3000 – 4000 yılları arasında Huriler döneminde yapıldığı söylenmektedir) M.Ö 349’da Bizans İmparatoru Constantinus tarafından yenilendiği bilinmektedir. 5 çıkış kapısının bulunduğu Diyarbakır Surları’nın bazı yerlerinde eski dönemlerden kalma yazıtlar ve kabartmalar da bulunmaktadır.